Để phát huy sức mạnh Đại đoàn kết toàn dân tộc trong thực hiện công cuộc đổi mới của Đảng, từ những năm trước 1995, Thành phố Hồ Chí Minh đã có chủ trương phát động Cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng cuộc sống mới ở khu dân cư” với những nội dung bao trùm: Đoàn kết giúp đỡ nhau phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo, làm giàu chính đáng với trọng tâm thực hiện cuộc vận động “Vì người nghèo”; vận động Quỹ “Vì người nghèo”; vận động xây dựng nhà tình thương cho người nghèo; Đoàn kết phát huy truyền thống đền ơn đáp nghĩa với nội dung trọng tâm: Vận động toàn dân thực hiện chính sách đối với người có công với đất nước; phụng dưỡng Mẹ Việt Nam Anh hùng; xây dựng nhà tình nghĩa cho diện chính sách, người có công; Đoàn kết để chăm lo sự nghiệp giáo dục; công tác chăm lo sức khỏe người dân; bảo vệ môi trường; Đoàn kết để giữ gìn an ninh trật tự; thực hiện góp phần xây dựng nền Quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân; Đoàn kết để góp phần xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền vững mạnh. Đây chính là 5 nội dung cốt lõi, bao trùm của Cuộc vận động, triển khai suốt thời gian qua đã đạt những hiệu quả nhất định, góp phần xây dựng Thành phố ngày càng khang trang, phát triển.

Từ thực tiễn triển khai cuộc vận động tại Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 3/5/1995, Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ra Thông tri 04 hướng dẫn thực hiện Cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư” (nay là Cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh”). 

Trên cơ sở đó, ngày 1/11/1995, Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Thành phố ban hành Kế hoạch số 529/UBMT về triển khai Cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng cuộc sống mới ở khu dân cư” và xin ý kiến chỉ đạo của Thành ủy, đồng thời Mặt trận Thành phố có kiến nghị và được Hội đồng nhân dân Thành phố (Khóa V) nhất trí đưa vào Nghị quyết kỳ họp lần thứ 4; ngày 04/11/1995, Thành ủy đã có Thông tri số 78/TT-TU chỉ đạo cho các cấp ủy đảng có trách nhiệm lãnh đạo Mặt trận làm nồng cốt trong việc phối hợp với các đoàn thể và chính quyền thực hiện cuộc vận động theo chức năng của mỗi tổ chức.

Sau đó, Cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng cuộc sống mới ở khu dân cư” được đổi tên thành Cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư”, cuộc vận động trở thành một nội dung lớn thực hiện phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá" theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 5 Khoá VIII và các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, các quy định của địa phương tại cộng đồng dân cư.

Tháng 11/2015, Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã phát động thực hiện cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh” trên cơ sở kế thừa kết quả sau 20 năm thực hiện cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư” và 15 năm thực hiện Cuộc vận động “Ngày vì người nghèo”. 

Cuộc vận động tuy trải qua nhiều tên gọi khác nhau nhưng nội dung bản chất bao trùm vẫn được phát huy. Đây là cuộc vận động mang tính toàn dân, toàn diện, toàn quốc. Cuộc vận động có ý nghĩa quan trọng đặc biệt trong đời sống Nhân dân, gắn liền với việc nâng cao vị thế và việc đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của Mặt trận và là nội dung trọng tâm, xuyên suốt trong hoạt động của Mặt trận Tổ quốc các cấp.

Thành phố Hồ Chí Minh tự hào là nơi xuất phát nhiều phong trào được các tầng lớp nhân dân đồng tình, hưởng ứng tham gia và lan tỏa nhân rộng khắp cả nước. Trong đó có các phòng trào như: Đền ơn đáp nghĩa, phụng dưỡng các Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, xây dựng nhà tình nghĩa, nhà tình thương, xóa đói giảm nghèo, cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng cuộc sống mới ở khu dân cư”, “Vì Trường Sa Thân yêu, vì tuyến đầu Tổ quốc” Đây là những việc làm sáng tạo, mang đậm tính nhân văn, nghĩa tình của người dân Thành phố Hồ Chí Minh. Qua các phong trào đã làm phong phú, sâu sắc thêm truyền thống đoàn kết, tương thân, tương ái, đóng góp quan trọng cùng Đảng bộ, chính quyền Thành phố chăm lo an sinh xã hội, nâng cao chất lượng sống của người dân, góp phần tạo nên nét đẹp văn hóa về một thành phố nghĩa tình, nhân ái.